Międzynarodowy benefis

16.05.2025

16 maja 2026 roku odbył się w Bieżuniu (pow. żuromiński) BENEFIS Księdza Prałata prof. dr hab. Cypriana Rogowskiego z okazji 70-lecia urodzin i 45-lecia działalności naukowej.

Po mszy św. w kościele parafialnym, od godz. 13 rozpoczęły się główne uroczystości w miejscowości Chamsk niedaleko od Bieżunia. Obradom przewodniczył mgr Jerzy Piotrowski, Kierownik Muzeum Ziemi Mazowieckiej w Bieżuniu. Przemawiało około 20 osób, które wygłaszały dłuższe lub krótsze laudacje, m.in. z Niemiec (prof. Egon Spiegel, prof. Dietrich Doll) i z Austrii (prof. Andrea Lehner-Hartmann). Tekst mojej laudacji przedstawiam poniżej.

Laudacja
podczas Benefisu
z okazji 70-lecia urodzin i 45-lecia działalności naukowej
Księdza Prałata prof. dr. hab. Cypriana Rogowskiego

Wygłoszenie laudacji skupienie się na biografii ks. prof. dr. hab. Cypriana Rogowskiego to nie tylko przyjemność, ale i zaszczyt. Profil jego osobowości to skromność, pracowitość, erudycja, odkrywczość, a jednocześnie niezwykła gościnność i umiejętność obdarowywania przyjaźnią. Poznaliśmy się dokładnie w 1993 roku, 33 lata temu na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II i nieprzerwanie trwa nasza przyjaźń. Pochodzimy z sąsiednich parafii, ja z Rościszewa, a Cyprian z Bieżunia. Współpracujemy na płaszczyźnie naukowej bardzo intensywnie (ja uczę się od niego pedagogiki religii, on ode mnie socjologii religii).

Cyprian Rogowski urodził się 24 lipca 1953 roku w Bieżuniu, województwo mazowieckie, syn Tadeusza i Sabiny z domu Twarożyńskiej. Do szkoły podstawowej uczęszczał w Bieżuniu, którą ukończył w 1968 roku. Wychowawcy podkreślali, że był bardzo dobrym, zdolnym i pilnym uczniem, jak również sumiennie podchodził do swoich obowiązków. Naukę kontynuował w latach 1968-1972 w Liceum im. Św. Stanisława Kostki w Płocku (Niższe Seminarium Duchowne). Po maturze, w 1972 roku podjął studia filozoficzno-teologiczne w Wyższym Seminarium Duchownym (Hosianum) w Olsztynie z dwuletnią przerwą, ponieważ zmuszony został do odbycia zasadniczej służby wojskowej w ówczesnej jednostce kleryckiej w Bartoszycach. Po tej trudnej szkole życia kontynuował przerwane studia, które ukończył w 1979 roku napisaniem pracy magisterskiej z zakresu teologii dogmatycznej na temat: Średniowieczna angelologia homiletyczna kazań na uroczystość św. Michała ze zbiorów Warmińskich. W indeksie widnieją same oceny bardzo dobre z przedmiotów końcowych (Rigorosum): Pisma św. Starego i Nowego Testamentu, Teologii Moralnej, Prawa Kanonicznego i z Teologii Dogmatycznej oraz ocena bardzo dobra wystawiona przez promotora pracy dyplomowej ks. biskupa prof. dra hab. Juliana Wojtkowskiego. Pracę magisterską obronił przed komisją wydziałową na Wydziale Teologicznym KUL w Lublinie, której to komisji przewodniczył ks. prof. dr hab. Czesław Bartnik. Dyplom Magistra teologii uzyskał dnia 22 maja 1979 roku.

Święcenia kapłańskie przyjął w tym samym roku z rąk ówczesnego Biskupa Ordynariusza, a później Prymasa Polski ks. Kardynała Józefa Glempa. Po krótkiej pracy duszpasterskiej w parafii św. Jerzego w Elblągu został skierowany na dalsze studia w Rzymie na Uniwersytecie św. Tomasza z Akwinu „Angelicum”. Doktoryzował się i habilitował w Niemczech (Kassel) na Wydziale Nauk Humanistycznych, uzyskując stopień naukowy doktora filozofii w zakresie pedagogiki religii, a następnie doktora teologii na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II. Tytuł naukowy profesora uzyskał w 2003 roku. Od 2000 roku był pracownikiem naukowym, kierownikiem Katedry Katechetyki i Pedagogiki Religii, dziekanem dwóch kadencji Wydziału Teologii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, a od 2015 roku na stanowisku profesora zwyczajnego na Wydziale Nauk o Środowisku w Katedrze Turystyki, Rekreacji i Ekologii tegoż Uniwersytetu. Tu powstały pod jego kierunkiem liczące się prace dyplomowe popularyzujące małą architekturę sakralną Warmii i Mazur w ramach realizowanego projektu mającego na celu odtworzenie w regionie Warmii i Mazur szlaku turystyczno-rekreacyjnego kard. Karola Wojtyły, późniejszego Papieża Jana Pawła II.

W latach 2003-2008 należał do Sekcji Teologicznej PAN, jest członkiem licznych gremiów naukowych, polskich i międzynarodowych. W kręgach eksperckich krajowych i zagranicznych, zwłaszcza obszaru języka niemieckiego (Austria, Szwajcaria, Niemcy) jest cenionym znawcą metodologii porównawczej pedagogiki religii. Od 2000 roku (profesor zwyczajny) na Uniwersytecie w Vechcie (Niemcy), gdzie prowadził wykłady i seminaria naukowe w ramach prac Bachelorarbeit, Masterarbeit i Doktorarbeit. Jest promotorem i recenzentem licznych prac doktorskich, magisterskich i licencjackich napisanych pod jego kierunkiem na UWM w Olsztynie i na Uniwersytecie w Vechcie w Niemczech oraz Austrii, recenzentem przewodów habilitacyjnych i kandydatów do tytułu profesora w Polsce i w Niemczech, laureatem wielu nagród i wyróżnień, zarówno polskich, jak i zagranicznych za wybitne osiągnięcia naukowe i organizacyjne. Jego największa zasługa dla Wydziału Teologii UWM podczas pełnienia funkcji dziekana przez dwie kadencje, to doprowadzenie tej jednostki do pełnej autonomii. Jego starania sprawiły, że Wydział uzyskał uprawnienia do nadawania stopnia doktora habilitowanego i tytułu profesora. Koordynował realizację umowy międzynarodowej o współpracy, najpierw Wydziału Teologii, a następnie Wydziału Nauk o Środowisku UWM w Olsztynie i Uniwersytetu w Vechcie oraz w ramach europejskiego programu Erasmus+ między tymi uczelniami. Światowa sieć kontaktów poprzez wspólne projekty badawcze, aż do amerykańskiej lub chińskiej społeczności akademickiej dopełnia jego twórczy dorobek naukowo-dydaktyczny.

Opublikował około 700 artykułów naukowych i popularnonaukowych oraz kilkanaście książek w języku polskim, niemieckim i angielskim, m.in.: pierwszy w Polsce Leksykon Pedagogiki Religii (Warszawa 2007), jak również pierwszy podręcznik akademicki Pedagogika Religii (Toruń 2011), awangardową monografię Sakroturyzm w dobie globalizacji. Studium transdyscyplinarne (2018) i najnowszą książkę Przyszłość nauki religii w polskiej szkole. Szanse i zagrożenia. Studium pedagogicznoreligijne (2025 rok). Obecnie przygotowuje kolejną publikację do druku Pedagogika religii godności ludzkiej. Podstawy – analizy – konkluzje. Jest założycielem i redaktorem naczelnym renomowanego (międzynarodowego, interkulturowego i interdyscyplinarnego) czasopisma pedagogicznoreligijnego KERYKS, wydawanego w języku angielskim, niemieckim i polskim w LIT Verlag w Niemczech (Münster – Wien – Zürich – London – New York). Od 2002 roku ukazało się 18 obszernych tomów.

Profil zainteresowań naukowych ks. prof. Rogowskiego to: badania komparatystyczne nad niemiecką i polską pedagogiką religii; zagadnienia pluralizmu kulturowego z perspektywy pedagogicznoreligijnej; nauczanie interreligijne; korelatywna dydaktyka symbolu; zagadnienia społeczne (socjologia i socjologia religii); pedagogika religii w dialogu z psychologią religii; kwestie multikulturowe, interkulturowe i transkulturowe (fenomen spotkania z różnorodnością kultur); problematyka związana z teorią i kształceniem transkulturowym (edukacja transkulturowa); sakroturyzm i sakroturystyka jako fenomen odkrywania i przeżywania sfery sacrum w dialogu transkulturowym i transreligijnym.

W ciągu ponad siedmiu dekad swojego dotychczasowego życia ks. prof. Cyprian Rogowski – jeśli można tak powiedzieć z perspektywy obserwatora – zrealizował w pełni swój niezwykły potencjał osobisty i w pełni wykorzystał dane mu możliwości. Spojrzenie na ks. prof. Cypriana Rogowskiego w horyzoncie jego osobowości jest szczególnie imponujące, ponieważ jak wielokrotnie słyszy się od osób, które spotykają go po raz pierwszy, a nawet wielokrotnie – nie ma w sobie nic klerykalnego (w wariantach negatywnych).

To samo dotyczy uprawiania nauki, której poświęcił nie mniej życia – przynajmniej, jeśli chodzi o jego akademicką egzystencję w ojczystym kraju. Wciąż istnieje tu powszechny i znaczny opór przed rozumieniem i ogólnym przedstawianiem dyscypliny naukowej, którą reprezentuje jako profesor, w kategoriach jej wewnętrznej teologicznej relewancji, koncepcji i definicji. Katechetyczne zawężenie socjalizacji i edukacji religijnej, całkowite zawłaszczenie wszelkich możliwych religijnych pól działania przez Kościół w Polsce i próby utożsamiania jego podmiotów wyłącznie z Kościołem w dużej mierze uniemożliwiły do dziś dostrzeżenie i wykorzystanie szczególnej szansy przedmiotu jako subdyscypliny teologii praktycznej.

Pedagogika religii w rozumieniu ks. profesora Rogowskiego opisuje szerokie pole intelektualne otwartych pytań i nieskończonego bogactwa odpowiedzi, od prowizorycznych po tradycyjne. Uprzedzając: katecheza i katechetyka są oczywiście jej częścią, ale nie więcej. W żadnym wypadku nie można ich używać do określenia, czym powinna być pedagogika religii. Pedagogika religii może odwoływać się nie tylko do antropologicznego punktu zwrotnego związanego z nazwiskiem wybitnego teologa Karla Rahnera, ale przede wszystkim do Synodu w Würzburgu i tam, nie tylko, do dokumentu o lekcji religii w szkole, zwłaszcza że ważne rozróżnienie między katechezą a lekcją religii zostało tutaj dokonane jasno i zrozumiale.

Tak jak teologia praktyczna jest subdyscypliną teologii, tak pedagogika religii w odniesieniu do teologii praktycznej, a w ramach pedagogiki religii katecheza czy katechetyka. Ks. prof. Rogowskiemu nigdy nie było łatwo opowiedzieć się za tym rozróżnieniem w Polsce, które uważał za oczywiste. Wspomniane wyżej jego publikacje, jak również założone przez niego międzynarodowe czasopismo pedagogicznoreligijne KERYKS, są wymownym świadectwem podejmowanych przez niego prób. Od tego czasu publikacje te utorowały drogę do pedagogiki religii w Polsce zgodnej z międzynarodowymi standardami. To awangardowa zasługa ks. prof. Rogowskiego jako koryfeusza polskiej pedagogiki religii.

Ks. prof. Rogowski nie jest zwykłym naukowcem, intelektualnym „przeżuwaczem”, ale jest on dynamicznym wykonawcą, twórcą, mózgiem i projektantem. On chce iść naprzód, pchać sprawy do przodu – z głębokiej, ugruntowanej duchowości, z wiarą w sprawę i ufnością w przyszłość, z żelazną wolą byłego żołnierza i nieposkromioną siłą skopiowaną z zimnokrwistych koni jego ojca. Ostatecznie czerpie z tego również korzyści: przykład opieki matki i doświadczenie braterskiej solidarności. W horyzoncie tych uwarunkowań i ich kombinacji nie trzeba dodawać, że wszystko w nim przynagla go do otwierania nowych horyzontów, do ich poszerzania i przekraczania. Dla niego istnieje tylko droga naprzód. Talent, innowacyjna siła, dyscyplina, kreatywność, substancja emocjonalna i społeczna – ks. prof. Rogowski wzrasta wraz z otrzymanymi darami. Zarówno dla siebie, jak i dla nas, beneficjentów jego niestrudzonych i energicznych poszukiwań nowych brzegów w kształtowaniu życia i świata, jego intelektualnych zrywów i priorytetów.

Ostatnio, dzięki swojej przełomowej, wspomnianej pracy na temat sakroturyzmu wciągnął nas w swoje myślenie i działania, które charakteryzują się międzynarodowością i transkulturowością oraz generowaniem odpowiednich sieci. Jest z natury awangardzistą i otwartym na świat, a jego ponadnarodowa, ponadreligijna i transdyscyplinarna współpraca – na tle biografii, która jest zasadniczo zdeterminowana przez jego przenikliwe wyjazdy do Włoch i Niemiec – jest eliksirem jego życia. Jednak obserwatorzy jego eksperymentów czerpią z tego nie mniejsze korzyści, bez konieczności akceptowania ryzyka daremności, a nawet porażki, lub bycia celem zazdrosnych ludzi i snajperów, jeśli nie nawet prób akademickiego ojcobójstwa. Każdy, kto ma odwagę pozycjonować się akademicko, tak jak ks. prof. Rogowski, i wie, jak połączyć to z wysokim poziomem produktywności, musi spodziewać się oporu na polu akademickim, w tym w sferze osobistej, i być w stanie poradzić sobie z krytyką i rozczarowaniem.

Na platformie międzynarodowego czasopisma KERYKS przekształcił on spotkania akademickie w system. Tutaj różne nurty w zachodnim i wschodnim środowisku naukowym pedagogiki religii nie tylko wymieniają się pomysłami, ale także rozwijają się wzajemnie w dialogu, w ramach niezwykłej materii naukowej. Periodyk ten został doceniony specjalnym pismem datowanym 3 grudnia 2003 roku z Watykanu z gratulacjami Ojca Świętego Jana Pawła II. Ponadto ks. prof. Rogowski dąży do dialogu interdyscyplinarnego, zwłaszcza z naukami pedagogicznymi, a tym samym po raz kolejny otwiera głębię i rozległość nauki, którą tak namiętnie uprawia. Pragnie, aby reprezentowana przez niego subdyscyplina pedagogika religii była zdolna do dialogu interdyscyplinarnego, a nawet transdyscyplinarnego.

W kontekście ponadnarodowego polsko-niemieckiego i europejskiego wymiaru jest on nie tylko budowniczym mostów między obozami narodowymi i nurtami kościelnymi, ale jest on także uosobioną klamrą, którą polscy i niemieccy biskupi soborowi umieścili już po wyjątkowej ofercie pojednania złożonej przez biskupów polskich swoim współbraciom w ramach Soboru Watykańskiego II. W ten sposób ks. prof. Rogowski po raz kolejny nawiązuje do swoich włoskich „korzeni” i urzeczywistnia Kościół powszechny na miejscu. Zarówno politycznie, jak i kościelnie, jest darem dla nas wszystkich. I odwrotnie, prawdopodobnie on sam również został obficie obdarowany. Co prawda, nie bez ceny wielkiego osobistego zaangażowania: stawiał czoła wyzwaniom, uczył się języków i poznawał specyfikę krajów, w których przyszło mu żyć poza Polską. Wymaga to dużej elastyczności i gotowości do przyjmowania nowych rzeczy, porzucania regionalnych preferencji i otwierania się na innych.

Teologia praktyczna, a zwłaszcza pedagogika religii jako jedna z dziedzin jej działalności, w swojej młodej historii zawsze szczyciła się aktualnością, czyli wyczuciem tego, co porusza wierzących i poszukiwaniem odpowiedzi. Ks. prof. Rogowski działał w tym duchu, rozumiał i uprawiał naukę. Badał i publikował, a jednocześnie angażował się w organizację nauki na uczelni i w jej administrację. Przez dwie dekady, w tym także przez dwie kadencje decydował o losach Wydziału Teologii jako dziekan, ale też znalazł odpowiedni moment, by przenieść się na Wydział Nauk o Środowisku w ramach swojej uczelni i udostępnić jej swój potencjał: na wniosek obecnego tu Dziekana Wydziału Nauk o Środowisku prof. dr. hab. Mirosława Krzemieniewskiego i zgody Kanclerza Wydziału Teologii księdza Arcybiskupa Dr. Wojciecha Zięby Metropolity Warmińskiego.

Jednocześnie przez ponad dwie dekady zajmował stanowiska na Uniwersytecie w Vechcie (Niemcy). Oprócz prowadzenia badań naukowych prowadził wykłady i seminaria na miejscu, pracował z doktorantami, oceniał prace licencjackie i magisterskie, kilkakrotnie uczestniczył jako promotor i recenzent w procedurach doktorskich i habilitacyjnych, jak również w międzynarodowych projektach badawczych. Zawsze wyróżniał się nie tylko wiedzą merytoryczną, profesjonalizmem w badaniach i nauczaniu, ale przede wszystkim przystępnością i życzliwością, obecnością i serdecznością w kontaktach z kolegami, pracownikami, a zwłaszcza studentami. Wielu wyraźnie mu za to dziękowało. Ks. prof. Cyprian Rogowski był i jest niezwykłą wartością nie tylko dla swojej uczelni w Olsztynie, ale także dla Uniwersytetu w Vechcie. Nie oszczędzał się osobiście. Przez dziesięciolecia jego dzień pracy zapewne nie był 8-godzinny, ale często – carpe diem et noctem! – często kończył się dopiero w nocy.

Zawsze podziwiano go za jego zdolność do zapamiętywania imion i twarzy studentów nawet po wielu latach lub niejasnych opisach. Ta szczególna umiejętność odzwierciedla pozytywne, doceniające jego nastawienie do ludzi, których spotyka. Pamięta ich, bo się z nimi związał. Od tego momentu nie są już tylko nazwiskami i twarzami skazanymi na zapomnienie. Szczęśliwi są ci, którzy mogą nazwać swoim przyjacielem osobę, która – jak ks. prof. Cyprian Rogowski – szuka bezpośredniego kontaktu i poważnie ceni sobie spotkania i relacje.

Na koniec nie można nie podkreślić, że ks. prof. Cyprian Rogowski otrzymał ważne odznaczenie kościelne. Zaliczony został w poczet kapelanów papieskich, odznaczony godnością prałata w dniu 11 sierpnia 2004 roku przez Ojca Świętego Jana Pawła II. Z wnioskiem do Stolicy Apostolskiej wystąpił Ksiądz Arcybiskup Metropolita Warmiński Dr Edmund Piszcz i Ksiądz Arcybiskup Johannes Dyba z Fuldy (Niemcy), uzasadniając tym, że dotychczasowy okres służby kapłańskiej ks. Cypriana Rogowskiego zrodził wiele dobra. Umiał pięknie połączyć czynności duszpasterskie z pracą naukową, zdobywając kolejne stopnie naukowe do habilitacji i profesury włącznie, co jest przecież dużym osiągnięciem. Ponadto dzielił i dzieli nadal swoje obowiązki kapłańskie między ludzi naszej Ojczyzny i wiernych Niemiec, niosąc wszędzie Chrystusa, Jego Ewangelię, Jego Prawdę i Jego Miłość. Daje przykład kapłańskiego życia, w którym przebija wiarygodne świadectwo ucznia Chrystusowego, pełnego żywej wiary, pełnego życzliwości i dobroci, przychodzącego z pomocą tym, którzy jej potrzebują.

Moje i Profesora Rogowskiego drogi naukowe i przede wszystkim drogi życiowe krzyżują się ze sobą od wielu lat we wzajemnej, przyjaznej i serdecznej współpracy. Niech już tak pozostanie na zawsze.

Bieżuń, dnia 16.05.2026 roku
Ks. prof. dr hab. Janusz Mariański

Laudatio

Während der Benefizfeier

anlässlich des 70. Geburtstags und des 45-jährigen Jubiläums der akademischen Laufbahn von Prof. Dr. habil. Cyprian Rogowski

Es ist mir eine Freude und Ehre, in dieser Laudatio auf die Biografie von Prof. Dr. Hab. Cyprian Rogowski einzugehen. Seine Persönlichkeit zeichnet sich durch Bescheidenheit, Fleiß, Gelehrsamkeit und Erfindungsreichtum aus; gleichzeitig ist er außergewöhnlich gastfreundlich und ein begnadeter Freund. Wir haben uns 1993, vor 33 Jahren, an der Katholischen Universität Lublin kennengelernt, und unsere Freundschaft besteht bis heute. Wir kommen aus benachbarten Pfarreien, ich aus Rościszewo und Cyprian aus Bieżuń. Wir kooperieren sehr intensiv in akademischen Angelegenheiten zusammen.

Cyprian Rogowski wurde am 24. Juli 1953 in Bieżuń, Woiwodschaft Masowien, als Sohn von Tadeusz und Sabina, geb. Twarożyńska, geboren. Er besuchte die Grundschule in Bieżuń und schloss sie 1968 ab. Seine Lehrer hoben hervor, dass er ein sehr guter, talentierter und fleißiger Schüler war, der seine Pflichten gewissenhaft erfüllte. Von 1968 bis 1972 besuchte er das St.-Stanislaus-Kostka-Gymnasium in Płock (Kleinseminar). Nach seinem Abitur 1972 begann er sein philosophisch-theologisches Studium am Priesterseminar (Hosianum) in Olsztyn, das er aufgrund seines zweijährigen Wehrdienstes in der damaligen Priestereinheit in Bartoszyce unterbrechen musste. Nach dieser schwierigen Lebensphase setzte er sein unterbrochenes Studium fort und schloss es 1979 mit einer Magisterarbeit in Dogmatik zum Thema „Mittelalterliche homiletische Angelologie der Predigten zum Fest des Hl. Michael aus den Sammlungen in Ermland“ ab. Sein Studienbuch weist in den Abschlussfächern (Rigorosum) Altes und Neues Testament, Moraltheologie, Kirchenrecht und Dogmatik ausschließlich sehr gute Noten aus. Auch sein Doktorvater, Bischof Prof. Dr. habil. Julian Wojtkowski, vergab eine sehr gute Note. Er verteidigte seine Masterarbeit vor einem Fakultätsausschuss der Theologischen Fakultät der Katholischen Universität Lublin unter dem Vorsitz von Prof. Dr. habil. Czesław Bartnik. Am 22. Mai 1979 erhielt er sein Diplom als Master der Theologie. Im selben Jahr wurde er vom damaligen Bischof und späteren Primas von Polen, Kardinal Józef Glemp, zum Priester geweiht. Nach einem kurzen pastoralen Dienst in der Pfarrei St. Georg in Elbląg wurde er zu weiteren Studien nach Rom an die Universität St. Thomas von Aquin „Angelicum“ entsandt. Er schloss seine Promotion und Habilitation in Deutschland (Kassel) an der Philosophischen Fakultät ab und erlangte einen Doktortitel in Religionspädagogik sowie anschließend einen Doktortitel in Theologie an der Katholischen Universität Johannes Paul II. Lublin. Er erhielt 2003 den akademischen Grad eines Professors. Seit 2000 war er als Forscher und Leiter des Lehrstuhls für Katechetik und Religionspädagogik tätig, zwei Amtszeiten lang Dekan der Theologischen Fakultät der Universität Ermland-Masuren in Olsztyn und ist seit 2015 ordentlicher Professor an der Fakultät für Umweltwissenschaften im Fachbereich Tourismus, Erholung und Ökologie derselben Universität. Dort verfasste er unter seiner Leitung bedeutende Dissertationen zur Popularisierung der kleinteiligen Sakralarchitektur Ermland-Masurens im Rahmen eines Projekts zur Rekonstruktion des touristischen und Erholungspfads von Papst Johannes Paul II. in der Region. Von 2003 bis 2008 war er Mitglied der Theologischen Sektion der Polnischen Akademie der Wissenschaften und ist Mitglied zahlreicher polnischer und internationaler Fachgremien. Er ist ein anerkannter Experte für vergleichende Methodik der Religionspädagogik in polnischen und internationalen Fachkreisen, insbesondere im deutschsprachigen Raum (Österreich, Schweiz, Deutschland). Seit 2000 ist er ordentlicher Professor an der Universität Vechta (Deutschland), wo er Vorlesungen hält und Forschungsseminare in Bachelor-, Master- und Promotionsprogrammen leitet. Er betreute und begutachtete zahlreiche Dissertationen, Master- und Bachelorarbeiten, die unter seiner Betreuung an der Universität Ermland-Masuren in Olsztyn sowie an der Universität Vechta in Deutschland und Österreich entstanden sind. Er begutachtete Habilitations- und Professurkandidaten in Polen und Deutschland. Für seine herausragenden wissenschaftlichen und organisatorischen Leistungen erhielt er zahlreiche polnische und internationale Auszeichnungen und Ehrungen. Sein größter Beitrag zur Theologischen Fakultät der Universität Ermland-Masuren während seiner zweijährigen Amtszeit als Dekan war die Erlangung der vollen Autonomie des Fachbereichs. Dank seiner Bemühungen erhielt die Fakultät das Recht, die Habilitation und den Professorentitel zu verleihen. Er koordinierte die Umsetzung eines internationalen Kooperationsabkommens, zunächst zwischen der Theologischen Fakultät und später der Fakultät für Umweltwissenschaften der Universität Ermland-Masuren in Olsztyn und der Universität Vechta, sowie im Rahmen des europäischen Erasmus+-Programms zwischen diesen Universitäten. Ein globales Netzwerk von Kontakten durch gemeinsame Forschungsprojekte, das sich bis in die amerikanische und chinesische Wissenschaftsgemeinschaft erstreckt, ergänzt seine kreativen wissenschaftlichen und didaktischen Leistungen. Er hat rund 700 wissenschaftliche und populärwissenschaftliche Artikel sowie mehr als ein Dutzend Bücher in Polnisch, Deutsch und Englisch veröffentlicht, darunter das erste polnische Lexikon der Religionspädagogik (Warschau 2007), das erste akademische Lehrbuch zur Religionspädagogik (Toruń 2011) und die wegweisende Monografie „Sakrotourismus im Zeitalter der Globalisierung: Eine transdisziplinere Studie “ und sein neuestes Buch „Die Zukunft des Religionsunterrichts an polnischen Schulen. Chancen und Risiken. Eine religionspädagogische Studie“ (2025). Er ist Gründer und Chefredakteur der renommierten (internationalen, interkulturellen und interdisziplinären) religionspädagogischen Fachzeitschrift KERYKS, die in englischer, deutscher und polnischer Sprache vom LIT Verlag in Deutschland herausgegeben wird: http://lit-verlag.de / Münster – Wien – Zürich – London – New York. Seit 2002 sind 18 umfassende Bände erschienen. Zu den wissenschaftlichen Interessen von Prof. Dr. Rogowski gehören: vergleichende Forschung zur deutschen und polnischen Religionspädagogik; Fragen des kulturellen Pluralismus aus pädagogischer und religionswissenschaftlicher Perspektive; interreligiöser Unterricht; korrelative Symboldidaktik; soziale Fragen (Soziologie und Religionssoziologie); Religionspädagogik im Dialog mit der Religionspsychologie; multikulturelle, interkulturelle und transkulturelle Fragestellungen (das Phänomen der Begegnung mit kultureller Vielfalt). Themen der transkulturellen Theorie und Bildung (transkulturelle Bildung); Sakrotourismus und Sakrotouristik als Phänomen der Entdeckung und Erfahrung des Heiligen im transkulturellen und transreligiösen Dialog.

Im Laufe seiner über sieben Jahrzehnte währenden Lebens hat Prof. Cyprian Rogowski – aus der Perspektive eines Beobachters betrachtet – sein außergewöhnliches persönliches Potenzial voll ausgeschöpft und die ihm gebotenen Möglichkeiten umfassend genutzt.

Ein Blick auf Prof. Cyprian Rogowski aus der Perspektive seiner Persönlichkeit ist besonders beeindruckend, denn, wie man oft von denen hört, die ihm zum ersten oder auch wiederholt begegnen – er hat nichts Geistliches an sich (hier im negativen Sinne).

Dasselbe gilt für seine wissenschaftliche Tätigkeit, der er ebenso viel Zeit gewidmet hat – zumindest seiner akademischen Laufbahn in seinem Heimatland. Es besteht nach wie vor ein weit verbreiteter und erheblicher Widerstand dagegen, die von ihm als Professor vertretene wissenschaftliche Disziplin in ihrer inhärenten theologischen Relevanz, ihren Konzepten und Definitionen zu verstehen und allgemein darzustellen. Die katechetische Verengung der Sozialisation und des Religionsunterrichts, die vollständige Vereinnahmung aller möglichen religiösen Tätigkeitsfelder durch die Kirche in Polen und die Versuche, die Gläubigen ausschließlich mit der Kirche gleichzusetzen, haben uns weitgehend daran gehindert, die besondere Chance des Faches als Teildisziplin der Praktischen Theologie zu erkennen und zu nutzen. Religionspädagogik, wie sie von Professor Rogowski verstanden wird, beschreibt ein weites intellektuelles Feld offener Fragen und einer unendlichen Fülle an Antworten, von provisorischen bis hin zu traditionellen. Um es klarzustellen: Katechese und Katechetik sind selbstverständlich Teil davon, aber nicht mehr. Sie dürfen keinesfalls dazu herangezogen werden, zu definieren, was Religionspädagogik sein soll. Religionspädagogik kann sich nicht nur auf den anthropologischen Wendepunkt beziehen, der mit dem Namen des bedeutenden Theologen Karl Rahner verbunden ist, sondern vor allem auf die Synode von Würzburg und dort, nicht nur dort, auf das Dokument über den Religionsunterricht an Schulen, insbesondere da hier die wichtige Unterscheidung zwischen Katechese und Religionsunterricht klar und verständlich getroffen wurde. So wie die Praktische Theologie eine Teildisziplin der Theologie ist, so verhält es sich auch mit der Religionspädagogik im Verhältnis zur Praktischen Theologie und innerhalb der Religionspädagogik mit der Katechese. Prof. Rogowski hatte es in Polen nie leicht, diese Unterscheidung durchzusetzen, die er für selbstverständlich hielt. Seine oben erwähnten Publikationen sowie die von ihm gegründete dreisprachige internationale religionspädagogische Fachzeitschrift KERYKS zeugen eindrucksvoll von seinem Engagement. Seitdem haben diese Publikationen den Weg für eine Religionspädagogik in Polen geebnet, die internationalen Standards entspricht. Dies ist Prof. Rogowskis wegweisende Leistung als Koryphäe der polnischen Religionspädagogik.

Prof. Rogowski ist kein gewöhnlicher Wissenschaftler, kein intellektueller Grübler, sondern ein dynamischer Umsetzer, Schöpfer, Visionär und Gestalter. Er will voranschreiten, Dinge voranbringen – aus einer tiefen, gefestigten Spiritualität heraus, mit Glauben an die Sache und Vertrauen in die Zukunft, mit dem eisernen Willen eines ehemaligen Soldaten und der unbezwingbaren Kraft, die er von den Kaltblütern seines Vaters geerbt hat. Letztlich erntet auch er die Früchte: das Vorbild der mütterlichen Fürsorge und die Erfahrung brüderlicher Solidarität. Angesichts dieser Umstände und ihrer Kombination ist es selbstverständlich, dass ihn alles in ihm drängt, neue Horizonte zu eröffnen, sie zu erweitern und zu überwinden. Für ihn gibt es nur einen Weg nach vorn. Talent, Innovationskraft, Disziplin, Kreativität, emotionale und soziale Substanz – Prof. Rogowski wächst mit den Gaben, die er empfängt. Sowohl für sich selbst als auch für uns, die Nutznießer seiner unermüdlichen und energischen Suche nach neuen Ufern, um das Leben und die Welt, seine intellektuellen Bestrebungen und Prioritäten zu gestalten. Zuletzt hat er uns mit seiner bahnbrechenden Arbeit zum Sakrotourismus, die bereits erwähnt wurde, in sein Denken und Handeln einbezogen, das von Internationalität und Transkulturalität sowie dem Aufbau geeigneter Netzwerke geprägt ist. Von Natur aus ist er Avantgardist und weltoffen, und seine transnationalen, transreligiösen und transdisziplinären Kooperationen – vor dem Hintergrund einer Biografie, die maßgeblich von seinen aufschlussreichen Reisen nach Italien und Deutschland bestimmt wurde – sind der Lebenselixier seiner Arbeit. Doch auch Beobachter seiner Experimente profitieren davon, ohne das Risiko von Erfolglosigkeit, gar Scheitern oder Neid und Kritik, wenn nicht gar von Versuchen akademischer Vetternwirtschaft, eingehen zu müssen. Wer es wagt, sich wie Prof. Dr. Rogowski akademisch zu positionieren und dies mit hoher Produktivität zu verbinden, muss mit Widerstand im akademischen Umfeld, auch im persönlichen Bereich, rechnen und mit Kritik und Enttäuschung umgehen können. Auf der Plattform der internationalen Fachzeitschrift KERYKS hat er wissenschaftliche Tagungen zu einem System ausgebaut. Hier tauschen verschiedene Strömungen der westlichen und östlichen Religionspädagogik nicht nur Ideen aus, sondern entwickeln sich im Dialog im Rahmen herausragender wissenschaftlicher Themen auch gegenseitig weiter. Diese Zeitschrift wurde mit einem besonderen Schreiben des Vatikans vom 3. Dezember 2003 gewürdigt, in dem Papst Johannes Paul II. gratuliert wurde. Darüber hinaus strebt Prof. Rogowski nach interdisziplinärem Dialog, insbesondere mit den pädagogischen Wissenschaften, und erweitert so die Tiefe und Breite der Wissenschaft, die er mit so viel Leidenschaft betreibt. Er wünscht sich, dass die von ihm vertretene Teildisziplin der Religionspädagogik zu interdisziplinärem, ja sogar transdisziplinärem Dialog fähig wird.

Im Kontext der transnationalen polnisch-deutschen und europäischen Vernetzung ist er nicht nur ein Brückenbauer zwischen nationalen Lagern und kirchlichen Strömungen, sondern auch die personifizierte Brücke, die die polnischen und deutschen Konzilsbischöfe nach dem einzigartigen, überwältigenden Versöhnungsangebot der polnischen Bischöfe an ihre Glaubensbrüder während des Zweiten Vatikanischen Konzils errichteten. So knüpft Prof. Rogowski erneut an seine italienischen Wurzeln an und verkörpert die Weltkirche vor Ort. Politisch wie kirchlich ist er ein Gewinn für uns alle. Umgekehrt dürfte er selbst überaus begabt sein. Zugegebenermaßen ging dies mit großem persönlichem Engagement einher: Er stellte sich Herausforderungen, lernte Sprachen und machte sich mit den Besonderheiten der Länder vertraut, in denen er außerhalb Polens lebte. Dies erfordert große Flexibilität und die Bereitschaft, Neues anzunehmen, regionale Vorlieben aufzugeben und sich anderen zu öffnen. Die Praktische Theologie und insbesondere die Religionspädagogik als eines ihrer Fachgebiete haben sich in ihrer noch jungen Geschichte stets ihrer Relevanz bewusst sein, d. h. ihrer Sensibilität für die Beweggründe der Gläubigen und ihrer Suche nach Antworten. Prof. Dr. Rogowski handelte in diesem Sinne, indem er Wissenschaft verstand und praktizierte. Er forschte und publizierte und engagierte sich gleichzeitig in der Organisation des akademischen Lebens an der Universität und in der Universitätsverwaltung. Zwei Jahrzehnte lang, darunter zwei Amtszeiten als Dekan, prägte er die Entwicklung der Theologischen Fakultät. Gleichzeitig fand er den richtigen Zeitpunkt, um an die Fakultät für Umweltwissenschaften seiner Universität zu wechseln und dort sein Potenzial einzubringen: auf Bitte des Dekans der Fakultät für Umweltwissenschaften, Professor Dr. habil. Mirosław Krzemieniewski, der sich derzeit hier aufhält, und mit Zustimmung des Kanzlers der Theologischen Fakultät, Erzbischof Dr. Wojciech Zięba, Metropolit von Ermland.

Parallel dazu bekleidete er über zwei Jahrzehnte lang Positionen an der Universität Vechta (Deutschland). Neben seiner Forschungstätigkeit hielt er dort Vorlesungen und Seminare, betreute Doktoranden, bewertete Bachelor- und Masterarbeiten und wirkte mehrfach als Betreuer und Gutachter an Promotions- und Postdoktorandenverfahren sowie an internationalen Forschungsprojekten mit. Er zeichnete sich stets nicht nur durch sein fundiertes Fachwissen und seine Professionalität in Forschung und Lehre aus, sondern vor allem durch seine Zugänglichkeit, Freundlichkeit, Präsenz und Herzlichkeit im Umgang mit Kollegen, Mitarbeitern und insbesondere Studierenden. Viele brachten dafür ihre Dankbarkeit zum Ausdruck. Prof. Dr. Cyprian Rogowski war und ist eine außerordentliche Bereicherung nicht nur für seine Universität in Olsztyn, sondern auch für die Universität Vechta. Er schonte sich nie selbst. Jahrzehntelang dauerte sein Arbeitstag sicherlich keine acht Stunden, sondern endete oft – getreu dem Motto „Carpe diem et noctem!“ – erst in der Nacht.

Er wurde stets für sein Talent bewundert, sich die Namen und Gesichter von Studierenden zu merken, selbst nach vielen Jahren oder nach vagen Beschreibungen. Diese besondere Gabe spiegelt seine positive und wertschätzende Haltung gegenüber den Menschen wider, denen er begegnet. Er erinnert sich an sie, weil er eine Verbindung zu ihnen aufgebaut hat. Von diesem Moment an sind sie nicht mehr nur Namen und Gesichter, die dem Vergessen anheimfallen. Glücklich sind jene, die jemanden wie Prof. Cyprian Rogowski zu ihren Freunden zählen dürfen – jemanden, der den direkten Kontakt sucht und Begegnungen und Beziehungen wirklich schätzt.

Nicht zu vergessen ist auch die bedeutende kirchliche Auszeichnung, die Prof. Cyprian Rogowski erhalten hat. Er wurde am 11. August 2004 von Papst Johannes Paul II. in den Kreis der päpstlichen Kapläne aufgenommen und zum Prälaten ernannt. Der Metropolit von Erzbischof Ermland Dr. Edmund Piszcz und Erzbischof Johannes Dyba von Fulda hatten den Antrag beim Heiligen Stuhl eingereicht und begründet, dass Cyprian Rogowskis priesterlicher Dienst bis dato viel Gutes bewirkt habe. Er verband geschickt Seelsorge und akademische Arbeit und erwarb weitere akademische Grade, darunter Habilitation und Professur – eine beachtliche Leistung. Darüber hinaus teilte und teilt er seine priesterlichen Pflichten weiterhin mit den Menschen seiner Heimat und den Gläubigen in Deutschland, um Christus, sein Evangelium, seine Wahrheit und seine Liebe überallhin zu bringen. Er lebt ein priesterliches Leben vor, in dem das glaubwürdige Zeugnis eines Jüngers Christi durchscheint, erfüllt von lebendigem Glauben, von Güte und Freundlichkeit, der sich den Bedürftigen zuwendet.

Meine wissenschaftlichen Wege und vor allem die von Professor Rogowski haben sich über viele Jahre in gegenseitiger, freundschaftlicher und herzlicher Zusammenarbeit gekreuzt. Möge dies auch in Zukunft so bleiben.

Bieżuń, 16.05.2026
Ks. prof. dr. hab. Janusz Mariański

Prof. Dr. Prof. h.c. Egon Spiegel

Laudacja

na cześć

Prof. dr. theol. habil. dr. phil. Cypriana Rogowskiego

Czcigodny Księże Profesorze, drogi Cyprianie, dostojni Zgromadzeni, Wielce Szanowne Koleżanki i Koledzy,

jest dla mnie wielkim zaszczytem, a zarazem prawdziwą radością, że mogę dziś w Państwa gronie wygłosić laudację na cześć mojego wysoce cenionego kolegi i przyjaciela, Pana Profesora dr. Cypriana Rogowskiego. Czynię to również w imieniu naszej szanownej Koleżanki, Pani Profesor dr Annette Stroß, której obowiązki służbowe nie pozwoliły, niestety, uczestniczyć w dzisiejszej uroczystości, a która serdecznie wszystkich Państwa pozdrawia.

Pozdrowienia mam zaszczyt przekazać również od Pana Hansa Höffmanna, przedsiębiorcy turystycznego z Vechty, który wczoraj musiał poddać się operacji serca. Pozdrowienia przesyła także Dyrektorka Instytutu Teologii Katolickiej Uniwersytetu w Vechcie, łącząc je z najgłębszą wdzięcznością za wszystko, czym Jubilat obdarzył Instytut, studentów i kolegów w dwóch dekadach naszej współpracy. Wreszcie mam zaszczyt przekazać serdeczne pozdrowienia od dwóch naszych habilitantów, Pana Profesora Nauertha z Uniwersytetu w Osnabrück oraz Pana Docenta Garske z Uniwersytetu w Paderborn. Wszyscy oni życzą Jubilatowi i całemu Zgromadzeniu wyjątkowo pięknego dnia oraz raz jeszcze – po tym, jak uczynili to już w dedykowanej Prof. Rogowskiemu księdze pamiątkowej – z głęboką wdzięcznością gratulują Mu dzieła Jego życia.

Wygłoszenie laudacji, Szanowni Państwo, na cześć człowieka, którego droga życiowa wymyka się zarówno pospiesznej subsumcji, jak i ozdobnym frazesom, jest zadaniem, które zmusza do pokory. Cóż bowiem może uczynić wypowiadane słowo wobec dzieła, które na przestrzeni siedmiu dekad ukształtowało się w dwóch językach, w co najmniej trzech kulturach narodowych oraz w wielu dyscyplinach naukowych? A przecież jest naszą zarazem potrzebą i powinnością, by w tym dniu zabrać głos – nie po to, by wyczerpać to, co wyczerpującemu uznaniu się wymyka, lecz by przynajmniej zarysować kontury owego dzieła życia, ku któremu z wdzięcznością dziś się zwracamy.

„Mehr geht nicht” – „Więcej już się nie da” – tymi trzema słowami redaktorzy niedawno wydanej w Niemczech księgi pamiątkowej próbowali ująć w pojęcie działalność Cypriana Rogowskiego. Jest to zwrot świadomie lakoniczny, niemal ludowy i właśnie w tym kryje się jego prawda. Kto bowiem podejmuje próbę zmierzenia poszczególnych obszarów tego życia – a redaktorzy naliczyli ich siedem – ten u kresu swojego przedsięwzięcia dochodzi do owego „jednogłośnie wielkiego” zdumienia nad tym, czego pojedynczy człowiek w wymiernym czasie ziemskiego bytowania zdolny jest dokonać, jeśli gotów jest powierzonych mu darów nie zatrzymywać dla siebie, lecz w równie nieprzerwanym, co spokojnym strumieniu przekazywać dalej innym.

I. Biografia między Olsztynem, Rzymem a Fuldą

Droga życiowa Cypriana Rogowskiego nie jest drogą człowieka, który urządza się wygodnie w ojczyźnie. Jest to droga człowieka wyruszającego w drogę, człowieka pogranicza, człowieka – by ująć rzecz pojęciem, które nasz Jubilat sam podniósł do rangi kategorii naukowej – transkulturowości. Urodzony i ukształtowany w Polsce, głęboko zakorzeniony w katolickim dziedzictwie swojej ojczyzny, wcześnie zdecydował się przekroczyć znane sobie przestrzenie: ku Włochom, w trwającym dwa lata, dla jego intelektualnej biografii wręcz konstytutywnym pobycie studyjnym; następnie ku Niemcom, gdzie na Uniwersytecie w Kassel uzyskał stopień doktora w zakresie teologii katolickiej. Po powrocie do Polski jego droga uwieńczona została habilitacją na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim.

Jest to biografia, która w szczególny sposób urzeczywistnia to, co Ojcowie Kościoła próbowali uchwycić pojęciem homo viator: człowieka w drodze, który swoją tożsamość znajduje nie w zamknięciu, lecz w gotowości wystawienia się na to, co obce, i uczynienia z tego, co znajome. Znamienne, że Cyprian Rogowski jest posiadaczem dwóch obywatelstw – polskiego i niemieckiego. Byłoby jednak nieporozumieniem widzieć w nim człowieka o dwóch sercach. W jego piersi bije jedno serce – takie wprawdzie, które myśli i modli się w dwóch językach i w obu zarazem czuje się u siebie.

Przez ponad cztery dekady Cyprian Rogowski działał jako kapłan Kościoła rzymskokatolickiego w diasporze diecezji Fulda – egzystencja duszpasterska, która w swoim cichym i wytrwałym trwaniu stanowi fundament, na którym wspiera się jego dzieło naukowe. Kto doświadczył go tam, przy ołtarzu lub przy łóżku chorego, ten wie: oto kapłan, w którym nie ma niczego z klerykalizmu w jego negatywnym znaczeniu, lecz właściwa jest mu owa rzadka łączność teologicznej głębi i ludzkiej bliskości, która stanowi istotę posługi duszpasterskiej.

II. Pedagog religii – pionier szerokiego rozumienia

Naukowe dzieło Cypriana Rogowskiego jest przede wszystkim dziełem pedagoga religii, który przez dwie dekady, w dwóch kadencjach jako dziekan fakultetu teologicznego liczącego okresowo od tysiąca dwustu do tysiąca czterystu studentów, kierował losami Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Byłoby jednak rażącym uproszczeniem ograniczać go do jego administracyjnej odpowiedzialności. Kto zna Cypriana Rogowskiego jako pedagoga religii, ten zna go jako kogoś, kto z subtelną intelektualną wytrwałością zabiegał o to, by w jego polskiej ojczyźnie uznanie znalazło takie rozumienie jego dyscypliny, które uwalnia ją z katechetycznego zawężenia i pojmuje jako tę szeroką, otwartą na dialog subdyscyplinę teologii praktycznej, którą dawno już stała się ona w międzynarodowej scientific community.

Jego nieustępliwemu trudowi zawdzięczamy, że w Polsce ukazał się ów pierwszy „Leksykon pedagogiki religii”, który systematycznie eksploruje tę dyscyplinę; że istnieje pierwszy podręcznik pedagogiki religii, na którym może orientować się nadchodzące pokolenie; że mozolnie wywalczone na Synodzie Würzburskim rozróżnienie między katechezą a nauczaniem religii oraz rozróżnienie między obojętnością kościelną i obojętnością religijną nie pozostają już dłużej obce również polskiej przestrzeni dyskursywnej. Są to dokonania pionierskie w ścisłym tego słowa znaczeniu – a ich doniosłość, co do tego nie ma wątpliwości, rozwinie się w pełni dopiero w nadchodzących dziesięcioleciach w obliczu nieuchronnie postępujących także w Polsce transformacji społecznych.

III. Sakroturyzm i sakroturystyka – ufundowanie nowego pola badawczego

Kto mówi o Cyprianie Rogowskim, nie może pominąć owego obszaru badawczego, który w szczególny sposób pozostanie związany z jego nazwiskiem: sakroturyzmu i sakroturystyki. W czasach, w których akademicka specjalizacja skłonna jest do zawężania, Rogowski z awangardową suwerennością otworzył pole, które wymyka się dyscyplinarnym przyporządkowaniom i właśnie w tej swojej oporności rozwija swoją produktywność. Sakroturystyka – nie jest u niego jedynie deskryptywną inwentaryzacją praktyk podróżniczych motywowanych religijnie. Jest to hermeneutyczna próba odsłonięcia w fenomenach pielgrzymowania, odwiedzania sanktuariów, poszukiwania sakralnych przestrzeni – owej głęboko socjoantropologicznej tęsknoty, którą homo religiosus zawsze nosił w sobie: potrzeby spotkania ze Świętym – i z bliźnim – w przestrzeni sakralnej.

Godna uwagi w koncepcji Rogowskiego jest transdyscyplinarna konstrukcja, która wprowadza w produktywny dialog teologię i socjologię, antropologię i badania nad turystyką. Jeszcze bardziej godna uwagi jest teologiczna głębia, z jaką eksploruje on tutaj fenomen pozostawiany gdzie indziej zbyt często socjologom religii lub ekonomistom turystyki. Cyprian Rogowski ufundował sakroturyzm i sakroturystykę jako naukę – i otworzył tym samym pole badawcze, którego opracowywanie pozostanie nadchodzącym pokoleniom zadane jeszcze przez długie lata.

IV. Pontifex – budowniczy mostów w służbie pojednania

Dochodzimy tym samym do obszaru, który z perspektywy nauki o pokoju zasługuje być może na najgłębsze uznanie. Cyprian Rogowski jest w dosłownym znaczeniu Pontifex – budowniczym mostów między dwoma sąsiednimi narodami, których wzajemne relacje w dwudziestym wieku zostały obciążone niezatartymi ranami niemieckiej wojny zagłady, okupacji i wypędzeni, jak chyba żadne inne. Kto uświadamia sobie, że na przykład Warszawa została zniszczona przez niemieckich okupantów w osiemdziesięciu procentach, ten dopiero wymierza doniosłość owej epokowej oferty pojednania, którą polscy biskupi w roku 1965 – a więc jeszcze podczas Drugiego Soboru Watykańskiego – skierowali do swoich niemieckich współbraci w urzędzie: „Przebaczamy i prosimy o przebaczenie.”

Właśnie w tej tradycji mieści się dzieło życia Cypriana Rogowskiego. To, co biskupi soborowi w proroczym geście zapoczątkowali – i co później, w grudniu 1970 roku, zostało dopełnione na płaszczyźnie państwowej przez gest uklęknięcia Willy’ego Brandta przed pomnikiem Powstania w Getcie Warszawskim – to Cyprian Rogowski przełożył na rzeczywistość akademicką i eklezjalną w swojej osobie, w swoim podwójnym obywatelstwie, w trwającej ponad dwie dekady współpracy z Uniwersytetem w Vechcie, w niezliczonych podróżach, wykładach, wspólnych konferencjach i projektach badawczych. Pojednanie nie jest u niego mową niedzielną; jest praktyką żywą w akademickiej codzienności.

Głęboka stosowność leży zatem w fakcie, że Cyprian Rogowski założył i jako redaktor odpowiedzialnie prowadził międzynarodowe pedagogicznoreligijne czasopismo naukowe KERYKS – ową bilingualną, transkulturową, transreligijną i transdyscyplinarną platformę, na której spotykają się zachodnia i wschodnia scientific community, znoszą siebie nawzajem i posuwają się naprzód w dialogu. KERYKS jest czymś więcej niż czasopismem naukowym; KERYKS jest zmaterializowaną pracą pojednania, agorą transnarodowej rozmowy, w której istnieniu zagęszcza się to, co z punktu widzenia nauki o pokoju jest najistotniejsze: poznanie mianowicie, że pokój nie polega tylko na nieobecności wojny – pokoju negatywnym – lecz na aktywnym, ciągłym konstruowaniu wspólnych przestrzeni rozumienia – pokoju pozytywnym w rozumieniu Johana Galtunga. Si vis pacem, para pacem – kto chce pokoju, niech przygotowuje pokój – ta starożytna maksyma znalazła w Cyprianie Rogowskim jednego ze swoich najgodniejszych współczesnych reprezentantów.

V. Człowiek za dziełem

Byłoby jednak niedopuszczalnym uproszczeniem określać Cypriana Rogowskiego jedynie poprzez sumę jego dzieł i godności akademickich. Kto go zna, zna go jako człowieka o wyjątkowej bliskości, cieple i otwartości – jako wykładowcę akademickiego, który nawet po latach potrafi przywołać imiona i twarze swoich studentów, ponieważ rzeczywiście otworzył się ku nim; jako kolegę, który swoją obecnością tworzy klimat, w którym praca naukowa staje się ludzkim spotkaniem; jako przyjaciela, którego lojalność sprawdza się tak w dniach trudnych, jak i w świątecznych.

Dochodzi do tego owa rzadka łączność dyscypliny i zdolności entuzjazmowania się, „żelaznej woli” i niepohamowanej mocy twórczej, która sprawiła, że dzień pracy zamykający się w ośmiogodzinnych ramach często jedynie dzięki dołączeniu nocy – stał się czymś oczywistym. Carpe diem et noctem – wykorzystuj dzień i noc – to motto, które ze słuszną racją można przypisać Jubilatowi, opisuje etos pracy wyrastający nie z zewnętrznego przymusu, lecz z wewnętrznej pasji ku sprawie.

Drogi Cyprianie, w imieniu wszystkich tu zgromadzonych, w imieniu Koleżanek i Kolegów z Olsztyna i Vechty, z Lublina i Karlsruhe, z Wiednia i Torunia, z Rzymu i Fuldy, w imieniu Twoich studentek i studentów, Twoich doktorantek i doktorantów, w imieniu wspólnoty parafialnej w diasporze, której towarzyszyłeś przez tak wiele lat, i wreszcie w imieniu owej cichej wspólnoty tych, którym przez Twoje długie życie dane Ci było udzielać wskazania drogi i życzliwości: dziękujemy Ci. Dziękujemy Ci za dzieło życia, które w swojej łączności naukowej doskonałości, kapłańskiej wierności, pokojotwórczej praktyki i ludzkiego ciepła nie ma sobie równych. Dziękujemy Ci za dar Twojej przyjaźni, za cierpliwość Twojego nauczania, za hojność Twojego dawania. I życzymy Ci – ad multos annos – wielu kolejnych lat, w których dopełnisz tego, co dane Ci zostało jeszcze do dopełnienia.

Szalom i Salam, pokój i mir, pace i peace – drogi Przyjacielu i Kolego Cyprianie Rogowski.

Prof. Dr. Prof. h.c. Egon Spiegel
Advisory Professor at UNESCO-Chair on Peace Studies
Nanjing University
163 Xianlin Avenue
Nanjing, JIANGSU
CHINA

University of Vechta
Driverstr. 22
49377 Vechta
GERMANY

Private:
Regerstr. 6
49377 Vechta
GERMANY

Prof. Dr. Prof. h.c. Egon Spiegel

Laudatio

auf

Prof. Dr. theol. habil. Dr. phil. Cyprian Rogowski

Hochwürdiger Herr Professor, lieber Cyprian, verehrte Festgemeinde, sehr geehrte Kolleginnen und Kollegen,

es ist mir eine große Ehre und zugleich Freude, heute in Ihrem Kreis eine Laudation auf meinen hochgeschätzten Kollegen und Freund, Herrn Professor Dr. Cyprian Rogwowski, halten zu dürfen. Ich darf dies tun auch im Namen unserer werten Kollegin, Frau Professorin Dr. Annette Stroß, die leider aus dienstlichen Gründen daran gehindert ist, an diesem Festakt teilzunehmen, und Sie alle herzlich grüßen lässt.

Grüße darf ich auch übermitteln von Hans Höffmann, dem Reiseunternehmer aus Vechta, der sich gestern einer Herzoperation unterziehen musste. Grüße senden auch die Direktorin des Instituts für Katholische Theologie der Universität Vechta verbunden mit größtem Dank für alles, was der Jubilar dem Institut, den Studierenden und Kollegen in den zwei Jahrzehnten der Kooperation zugutekommen ließ. Schließlich darf ich herzliche Grüße unserer beiden Habilitanten, Prof. Nauerth von der Universität Osnabrück und Privatdozent Garske von der Universität Paderborn, überbringen. Sie alle wünschen dem Jubilar und der Festgemeinde einen außergewöhnlich schönen Tag und beglückwünschen noch einmal Prof. Rogowski – sie haben es in einer ihm zugeeigneten Festschrift schon getan – in großer Dankbarkeit zu seinem Lebenswerk.

Eine Laudatio zu halten, meine verehrten Damen und Herren, auf einen Menschen, dessen Lebensweg sich der raschen Subsumtion ebenso entzieht wie der schmückenden Phrase, ist eine Aufgabe, die zur Demut zwingt. Was vermag das gesprochene Wort angesichts eines Œuvres, das in sieben Jahrzehnten in zwei Sprachen, in mindestens drei nationalen Kulturen und in einer Vielzahl wissenschaftlicher Disziplinen Gestalt gewonnen hat? Und doch ist es uns Bedürfnis und Pflicht zugleich, an diesem Tag das Wort zu ergreifen — nicht um zu erschöpfen, was sich der erschöpfenden Würdigung entzieht, sondern um wenigstens die Konturen jenes Lebenswerkes nachzuzeichnen, dem wir uns heute mit Dankbarkeit zuwenden.

„Mehr geht nicht“ — mit diesen drei Worten haben die Herausgeber der jüngst in Deutschland erschienenen Festschrift versucht, das Wirken Cyprian Rogowskis auf den Begriff zu bringen. Es ist eine bewusst lakonische, nahezu volkstümliche Wendung, und gerade darin liegt ihre Wahrheit. Denn wer den Versuch unternimmt, die einzelnen Areale dieses Lebens zu vermessen — und die Herausgeber haben deren sieben gezählt —, der gelangt am Ende seines Unterfangens zu jener „einhellig großen“ Verwunderung darüber, was ein einzelner Mensch in der überschaubaren Zeit eines Erdendaseins zu leisten vermag, wenn er bereit ist, die ihm zugewachsenen Gaben nicht für sich zu behalten, sondern in einem ebenso unaufhörlichen wie unaufgeregten Strom an andere weiterzugeben.

I. Eine Biographie zwischen Olsztyn, Rom und Fulda

Cyprian Rogowskis Lebensweg ist nicht der Weg dessen, der sich gemütlich in der Heimat einrichtet. Er ist der Weg eines Aufbrechenden, eines Grenzgängers, eines — um es mit einem Begriff zu sagen, den unser Jubilar selbst zur wissenschaftlichen Kategorie erhoben hat — Menschen der Transkulturalität. Geboren und sozialisiert in Polen, im katholisch tief geprägten Erbe seines Vaterlandes verwurzelt, hat er sich früh entschieden, die ihm vertrauten Räume zu überschreiten: nach Italien, in einem für seine geistige Biographie schlechterdings konstitutiven, zweijährigen Studienaufenthalt; sodann nach Deutschland, wo er an der Universität Kassel im Fach Katholische Theologie promoviert wurde. Zurück in Polen schloss sich daran seine Habilitation an der katholischen Universität in Lublin an.

Es ist dies eine Biographie, die in besonderer Weise das wahr werden lässt, was die Kirchenväter mit dem Begriff des homo viator zu fassen versuchten: der Mensch unterwegs, der seine Identität nicht in der Verschlossenheit findet, sondern in der Bereitschaft, sich dem Fremden auszusetzen und es zum Vertrauten werden zu lassen. Bezeichnenderweise ist Cyprian Rogowski Träger zweier Staatsbürgerschaften, der polnischen wie der deutschen. Doch wäre es ein Missverständnis, in ihm einen Menschen mit zwei Herzen zu sehen. In seiner Brust schlägt ein einziges Herz — eines freilich, das in zwei Sprachen denkt und betet und in beiden zugleich zu Hause ist.

Über vier Jahrzehnte hinweg hat Cyprian Rogowski als Priester der römisch-katholischen Kirche in der Diaspora der Diözese Fulda gewirkt — eine pastorale Existenz, die in ihrer Stille und Beharrlichkeit das Fundament bildet, auf dem sein wissenschaftliches Wirken ruht. Wer ihn dort, an seinem Altar oder am Krankenbett, erlebt hat, weiß: Hier ist ein Priester, dem nichts Klerikales im negativen Sinne anhaftet, sondern dem jene seltene Verbindung von theologischer Tiefe und menschlicher Nahbarkeit eigen ist, die das Wesen des seelsorglichen Dienstes ausmacht.

II. Der Religionspädagoge — Pionier eines weiten Verständnisses

Das wissenschaftliche Wirken Cyprian Rogowskis ist zuallererst das eines Religionspädagogen, der über zwei Jahrzehnte hinweg, in zwei Wahlperioden als Dekan einer theologischen Fakultät mit zeitweise zwölfhundert bis vierzehnhundert Studierenden, die Geschicke der Theologischen Fakultät der Ermländisch-Masurischen Universität in Olsztyn bestimmt hat. Doch es wäre eine grobe Verkürzung, ihn auf seine administrative Verantwortung festzulegen. Wer Cyprian Rogowski als Religionspädagogen kennt, der kennt ihn als jemanden, der mit feiner intellektueller Beharrlichkeit darum gerungen hat, in seiner polnischen Heimat ein Verständnis seiner Disziplin zur Geltung zu bringen, das diese aus der katechetischen Engführung befreit und sie als jene weite, anschlussfähige Teildisziplin der Praktischen Theologie begreift, die sie in der internationalen scientific community längst geworden ist.

Es ist seinem hartnäckigen Wirken zu verdanken, dass in Polen jenes erste „Lexikon der Religionspädagogik“ erschienen ist, das die Disziplin systematisch erschließt; dass ein erstes religionspädagogisches Lehrbuch vorliegt, an dem sich die nachwachsende Generation orientieren kann; dass die in der Würzburger Synode mühsam errungene Unterscheidung zwischen Katechese und Religionsunterricht und die Unterscheidung zwischen kirchlicher und religiöser Indifferenz auch dem polnischen Diskursraum nicht länger fremd geblieben ist. Es sind dies Pionierleistungen im strengen Sinne des Wortes — und ihre Tragweite wird sich, daran besteht kein Zweifel, in den kommenden Dezennien angesichts der sich auch in Polen unaufhaltsam vollziehenden gesellschaftlichen Transformationen erst voll entfalten.

III. Sakrotourismus und Sakrotouristik — die Begründung eines neuen Forschungsfeldes

Wer von Cyprian Rogowski spricht, kommt nicht umhin, jenes Forschungsgebiet zu nennen, das in besonderer Weise mit seinem Namen verbunden bleiben wird: den Sakrotourismus und Sakrotouristik. In einer Zeit, in der die akademische Spezialisierung zur Verengung neigt, hat Rogowski mit avantgardistischer Souveränität ein Feld erschlossen, das sich der disziplinären Zuschreibung entzieht und gerade in dieser Sperrigkeit seine Produktivität entfaltet. Sakrotourismus — das ist bei ihm nicht die bloß deskriptive Bestandsaufnahme religiös motivierter Reisepraxis. Es ist der hermeneutische Versuch, in den Phänomenen der Pilgerschaft, der Wallfahrt, des Aufsuchens sakraler Räume jene zutiefst sozioanthropologische Sehnsucht freizulegen, die der homo religiosus stets in sich getragen hat: das Bedürfnis nach Begegnung mit dem Heiligen — und mit dem Mitmenschen — im sakralen Raum.

Bemerkenswert an Rogowskis Konzeption ist die transdisziplinäre Anlage, die Theologie und Soziologie, Anthropologie und Tourismusforschung in einen produktiven Dialog überführt. Bemerkenswerter noch ist die theologische Tiefe, mit der hier ein Phänomen erschlossen wird, das man andernorts allzu oft den Religionssoziologen oder den Tourismusökonomen überlässt. Cyprian Rogowski hat den Sakrotourismus als Wissenschaft begründet — und damit ein Forschungsfeld eröffnet, dessen Bearbeitung der nachwachsenden Generation noch lange aufgegeben sein wird.

IV. Pontifex — Brückenbauer im Dienste der Versöhnung

Wir gelangen damit zu dem Areal, das aus der Perspektive der Friedenswissenschaft die vielleicht tiefste Würdigung verdient. Cyprian Rogowski ist im wörtlichen Sinne ein Pontifex — ein Brückenbauer zwischen jenen beiden Nachbarnationen, deren Verhältnis im zwanzigsten Jahrhundert durch die unauslöschlichen Wunden des deutschen Vernichtungskrieges, der Besatzung, der Vertreibungen so schwer belastet wurde wie kaum ein anderes. Wer sich vergegenwärtigt, dass beispielsweise Warschau zu achtzig Prozent durch deutsche Besatzer zerstört wurde, der ermisst, welche Bedeutung jenem epochalen Versöhnungsangebot der polnischen Bischöfe zukommt, das diese im Jahr 1965 — also bereits während des Zweiten Vatikanischen Konzils — an ihre deutschen Amtsbrüder gerichtet haben: „Wir vergeben und bitten um Vergebung.“

In genau diese Tradition gehört das Lebenswerk Cyprian Rogowskis. Was die Konzilsbischöfe in einer prophetischen Geste auf den Weg gebracht haben — und was später durch den Kniefall Willy Brandts vor dem Denkmal des Warschauer Ghettoaufstands im Dezember 1970 staatlicherseits eingeholt wurde —, das hat Cyprian Rogowski in seiner Person, in seiner doppelten Staatsbürgerschaft, in seiner zwei Jahrzehnte währenden Kooperation mit der Universität Vechta, in zahllosen Reisen, Vorträgen, gemeinsamen Tagungen und Forschungsprojekten in die akademische und ekklesiale Wirklichkeit übersetzt. Versöhnung ist bei ihm keine Sonntagsrede; sie ist gelebte Praxis im akademischen Alltag.

Es liegt daher eine tiefe Stimmigkeit darin, dass Cyprian Rogowski die internationale religionspädagogische Fachzeitschrift KERYKS gegründet und als Herausgeber verantwortet hat — jene bilinguale, transkulturelle, transreligiöse und transdisziplinäre Plattform, auf der sich die westliche und die östliche Scientific Community begegnen, einander aushalten und im Dialog voranbringen. KERYKS ist mehr als eine wissenschaftliche Zeitschrift; KERYKS ist materialisierte Versöhnungsarbeit, eine agora des transnationalen Gesprächs, in deren Existenz sich friedenswissenschaftlich Wesentliches verdichtet: die Einsicht nämlich, dass Frieden nicht nur in der Abwesenheit von Krieg besteht — dem negativen Frieden —, sondern in der aktiven, kontinuierlichen Konstruktion gemeinsamer Räume des Verstehens — dem positiven Frieden im Sinne Johan Galtungs. Si vis pacem, para pacem — wer den Frieden will, der bereite den Frieden vor — diese alte Maxime hat in Cyprian Rogowski einen ihrer würdigsten zeitgenössischen Repräsentanten gefunden.

V. Der Mensch hinter dem Werk

Es wäre indes eine unzulässige Verkürzung, Cyprian Rogowski allein auf die Summe seiner Werke und akademischen Würden festzulegen. Wer ihn kennt, kennt ihn als einen Menschen von außergewöhnlicher Nahbarkeit, Wärme und Zugewandtheit — als einen Hochschullehrer, der sich die Namen und Gesichter seiner Studierenden noch nach Jahren zu vergegenwärtigen vermag, weil er sich auf sie eingelassen hat; als einen Kollegen, der durch seine Präsenz ein Klima schafft, in dem wissenschaftliche Arbeit zur menschlichen Begegnung wird; als einen Freund, dessen Loyalität sich an den schwierigen Tagen ebenso bewährt wie an den festlichen.

Hinzu tritt jene seltene Verbindung von Disziplin und Begeisterungsfähigkeit, von „eisernem Willen“ und unbändiger Schaffenskraft, die einen Arbeitstag, der den Acht-Stunden-Rahmen häufig nur durch die Hinzunahme der Nacht zu schließen vermochte, zur Selbstverständlichkeit werden ließ. Carpe diem et noctem — nutze den Tag und die Nacht — dieses Motto, das man dem Jubilar mit gutem Grund zuschreiben darf, beschreibt eine Arbeitsethik, die nicht aus äußerem Zwang, sondern aus der inneren Leidenschaft für die Sache erwächst.

Lieber Cyprian, im Namen aller hier Versammelten, im Namen der Kolleginnen und Kollegen aus Olsztyn und Vechta, aus Lublin und Karlsruhe, aus Wien und Toruń, aus Rom und Fulda, im Namen Deiner Studierenden, Deiner Doktorandinnen und Doktoranden, im Namen der Pfarrgemeinde in der Diaspora, die Du über so viele Jahre begleitet hast, und nicht zuletzt im Namen jener stillen Gemeinde derer, denen Du in Deinem langen Wirken Wegweisung und Wohlwollen zuteilwerden lassen hast: Wir danken Dir. Wir danken Dir für ein Lebenswerk, das in seiner Verbindung von wissenschaftlicher Exzellenz, priesterlicher Treue, friedensstiftender Praxis und menschlicher Wärme seinesgleichen sucht. Wir danken Dir für das Geschenk Deiner Freundschaft, für die Geduld Deines Lehrens, für die Großzügigkeit Deines Gebens. Und wir wünschen Dir — ad multos annos — viele weitere Jahre, in denen Du das vollendest, was zu vollenden Dir noch aufgegeben ist.

Schalom und Salam, pokój und mir, pace und peace — lieber Freund und Kollege Cyprian Rogowski.

Prof. Dr. Prof. h.c. Egon Spiegel
Advisory Professor at UNESCO-Chair on Peace Studies
Nanjing University
163 Xianlin Avenue
Nanjing, JIANGSU
CHINA

University of Vechta
Driverstr. 22
49377 Vechta
GERMANY

Private:
Regerstr. 6
49377 Vechta
GERMANY

Prof. Dr Harald Schwillus
Dyrektor
Instytutu Teologii Katolickiej i Dydaktyki
Uniwersytetu Marcina Lutra w Halle-Wittenberg/Niemcy

Laudacja dla mojego kolegi, prof. dr. hab. Cypriana Rogowskiego

Z wielką przyjemnością przyjąłem zaproszenie na uroczystość, ale niestety z wielkim żalem musiałem odmówić, ponieważ w tym samym czasie w Würzburgu odbywa się Niemiecki Kongres Katolicki. Jako członek Niemieckiego Stowarzyszenia Katolickich Wydziałów Teologicznych i przewodniczący uniwersyteckich instytutów teologii katolickiej w Berlinie, Saksonii i Saksonii-Anhalt, moja obecność jest obowiązkowa. Dlatego przepraszam za moją nieobecność.

Znam Cypriana Rogowskiego, którego mam zaszczyt nazywać kolegą i przyjacielem od ponad 25 lat, od dawna. Jestem za to bardzo wdzięczny. Nasza praca i badania nad wspólnymi tematami i projektami naukowymi zbliżyły nas do siebie. Jestem niezmiernie szczęśliwy, że znalazłem w nim tak oddanego i znakomitego kolegę we wszystkich sprawach związanych z z pedagogiką religii. Obaj, choć z różnych perspektyw, zajmujemy się kwestią edukacji religijnej w Niemczech i Polsce. Wiele się od niego nauczyłem w tym zakresie.

Chciałbym zilustrować te wspólne zainteresowania badawcze trzema wydarzeniami, które były dla mnie szczególnie ważne:

Nasza intensywniejsza współpraca rozpoczęła się od Polsko-Niemieckiego Kongresu Pedagogiki Religii w Olsztynie w dniach 18–19 czerwca 2010 roku, którego organizatorem był w dużej mierze Cyprian Rogowski. Ta wyjątkowa konferencja pokazała rozległość i głębię badań prowadzonych w obu krajach. Stało się jasne, że badania i nauczanie Cypriana Rogowskiego w tej dziedzinie były i pozostają niezbędne w kontekście polskim. Wyniki kongresu są doskonale udokumentowane w czasopiśmie „Keryks”, którego był założycielem. Zasługuje on za to na nasze uznanie i wdzięczność!

Kolejnym ważnym wydarzeniem naukowym był jego niezwykle pouczający wykład pt. „Dziedzictwo religijne mniejszości protestanckiej w Polsce: Perspektywy religijne i turystyczne” wygłoszony podczas międzynarodowej konferencji „Religijne dziedzictwo kulturowe w transformacji”, którą zorganizowałem w klasztorze Neuzelle w Brandenburgii (Niemcy) w dniach 5–6 października 2018 r. Sympozjum to, znacząco wspierane przez europejską instytucję Future for Religious Heritage (FRH), zgromadziło naukowców z całej Europy. Wkład Cypriana Rogowskiego, w szczególności z polskiej perspektywy, dostarczył wszystkim uczestnikom cennego wglądu i pokazał, jak niezwykle dobrze mój kolega prowadzi badania i interesuje się tematami wykraczającymi poza ramy jego własnej dyscypliny. Chciałbym skorzystać z okazji i powiedzieć, że obaj podzielamy tę pasję.

Na koniec chciałbym wspomnieć o trzecim aspekcie naszych wspólnych badań. Obaj jesteśmy głęboko zainteresowani kwestią komunikacji religii, wiary i teologii w świeckim społeczeństwie kulturowym – zwłaszcza w kontekście turystyki. Cyprian Rogowski jest uznanym ekspertem w tej dziedzinie. Świadczy o tym między innymi jego ważna książka „Sakroturyzm w kontekście globalizacji”. W ramach tych badań wygłosił on pamiętny wykład gościnny na Uniwersytecie Marcina Lutra w Halle-Wittenberdze 23 maja 2019 roku. Jego tytuł brzmiał „Turystyka duchowa w Polsce – możliwości edukacji religijnej”. Bardzo się cieszę, że Cyprian Rogowski chętnie przyjął moje zaproszenie.

Tymi kilkoma, niekompletnymi myślami, pragnę oddać hołd mojemu koledze i przyjacielowi Cyprianowi Rogowskiemu i życzyć mu wszystkiego najlepszego na przyszłość, a także nadziei na dalszą wymianę naukową i osobistą.

Prof. dr Harald Schwillus
Halle (Saale), kwiecień 2026

Prof. Dr. Harald Schwillus
Direktor des
Instituts für Katholische Theologie und ihre Didaktik
Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg/Deutschland

Grußwort für meinen Kollegen Prof. Dr. Cyprian Rogowski

Ich habe mich sehr über die Einladung zum Festakt gefreut, doch musste ich leider mit großem Bedauern absagen, denn zeitgleich findet der Deutsche Katholikentag in Würzburg statt. Da ich Mitglied des Katholisch-Theologischen Fakultätentags und dort Vorsitzender der Universitätsinstitute für Katholische Theologie in Berlin, Sachsen und Sachsen-Anhalt bin, besteht für mich dort Anwesenheitspflicht. Ich bitte daher um Entschuldigung für mein Fehlen.

Cyprian Rogowski, den ich seit über 25 Jahren Kollege und Freund nennen darf, kenne ich schon lange. Dafür bin ich sehr dankbar. Die Arbeit und Forschung an gemeinsamen wissenschaftlichen Themen und Projekten haben uns zusammengebracht. Ich bin sehr glücklich, in ihm einen so engagierten und exzellenten Kollegen für alle Fragen der Religionspädagogik gefunden zu haben. Uns beide beschäftigt mit je unterschiedlichen Perspektiven die Frage der religiösen Erziehung und Bildung in Deutschland und Polen. Ich habe dabei viel von ihm gelernt.

Ich möchte diese gemeinsamen Forschungsinteressen exemplarisch an drei für mich besonderen Ereignissen aufzeigen:

Unsere intensivere Zusammenarbeit begann mit dem von Cyprian Rogowski maßgeblich organisierten deutsch-polnischen Kongress der Religionspädagogik in Olsztyn am 18./19. Juni 2010. Diese großartige Tagung zeigte die Breite und Tiefe der in beiden Ländern jeweils durchgeführten Forschung. Dabei wurde deutlich, dass insbesondere die Forschung und Lehre Cyprian Rogowskis in diesem Bereich für den polnischen Kontext unersetzbar war und bis heute ist. Die Ergebnisse des Kongresses sind hervorragend dokumentiert in der von ihm ins Leben gerufenen Zeitschrift Keryks. Auch dafür gebührt ihm Ehre und Dank!

Ein weiteres wichtiges wissenschaftliches Ereignis war sein höchst instruktiver Vortrag „Das religiöse Erbe der protestantischen Minderheit in Polen. Religiöse und touristische Perspektiven“ im Rahmen der von mir organisierten internationalen Tagung „Religiöses Kulturerbe im Wandel“ in Kloster Neuzelle/Brandenburg (Deutschland) am 5./6. Oktober 2018. Dieses durch die europäische Institution Future for Religious Heritage (FRH) maßgeblich unterstützte Symposium brachte Wissenschaftler aus ganz Europa zusammen. Aber gerade der Beitrag von Cyprian Rogowski aus polnischer Perspektive war für alle Teilnehmer ein großer Erkenntnisgewinn und belegt, wie hervorragend mein Kollege über die eigenen engen Fachgrenzen hinaus forscht und interessiert ist. Ich erlaube mir an dieser Stelle zu sagen, dass wir beide diese Leidenschaft teilen.

Und schließlich sei an ein drittes Ereignis in unserem gemeinsamen Forschen erinnert. Beide interessieren wir uns intensiv für die Frage der Kommunikation von Religion, Glaube und Theologie in die säkulare kulturelle Gesellschaft hinein – besonders im Rahmen des Tourismus. Cyprian Rogowski ist auf diesem Gebiet ein ausgewiesener Experte. Dies belegt nicht zuletzt sein wichtiges Buch „Sakroturyzm w dobie globalizacji“. Im Rahmen dieser Forschung hielt er eine bis heute in Erinnerung gebliebene Gastvorlesung an der Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg am 23. Mai 2019. Sie hatte den Titel „Spiritueller Tourismus in Polen – Chancen für religiöse Bildung“. Ich sehr froh, dass Cyprian Rogowski auf meine Anfrage ganz spontan zugesagt hatte.

Mit diesen wenigen und unvollständigen Gedanken möchte ich meinen Kollegen und Freund Cyprian Rogowski ehren und ihm alles Gute für die Zukunft wünschen, verbunden mit der Hoffnung auf den fortgesetzten wissenschaftlichen und persönlichen Austausch.

Prof. Dr. theol. Harald Schwillus
Halle (Saale), April 2026

Prof. Dr. Andrea Lehner-Hartmann
Universität Wien
University of Vienna
16.05.2026

Drogi Cyprianie, Drodzy Goście,

jako dziesiąty mówca, trudno mi dodać cokolwiek do Cypriana i jego osiągnięć, o czym nie wspomniano już wcześniej. Dlatego wolałabym ofiarować Państwu mały, przemyślany upominek.

Polska laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie literatury, Wisława Szymborska, wygłosiła niezwykłe oświadczenie w swoim – najwyraźniej najkrótszym – przemówieniu z okazji otrzymania Nagrody Nobla; „Trzymam się tego małego słowa: nie wiem”. Jej celem jest obrona zadziwienia i poezji. Widzi w tym antytezę pewności i fanatyzmu dyktatorów, którzy uważają swoją wiedzę za wystarczającą. Nie są już ciekawi niczego, bo to mogłoby osłabić ich argumenty. Czyniąc to, zamykają się na alternatywy w swoim myśleniu. W swoim „nie wiem” przeciwstawia tę wiedzę tyranów i fanatyków możliwości zadziwienia, radości zwątpienia i poezji. Rozumie tę niewiedzę jako aktywne kwestionowanie pewników, otwieranie się na nieoczekiwane i w ten sposób stawanie się siłą napędową myśli. Jako swój wzór do naśladowania przywoływała Marię Skłodowską-Curie, którą do wielkich odkryć pobudziła właśnie ta niewiedza”.

`` ] „Nie wiem” jako aktywne kwestionowanie pewników, otwieranie się na nieoczekiwane i w ten sposób stawanie się siłą napędową myśli. Maria Skłodowska-Curie była uznawana za wzór do naśladowania, a „nie wiem” za siłę napędową wiedzy. Maria Skłodowska-Curie była „natchniona do wielkich odkryć właśnie tą niewiedzą. Nie wiem”.

`` ] „Nie wiem” jako… W pedagogice religii to „nie wiem” nie jest brakiem, ale raczej postawą, która podtrzymuje ciekawość, chroni zachwyt i pozostawia miejsce na tajemnicę. Pozwala nam podążać z innymi, zamiast narzucać im, jak powinni postępować. Śmiem twierdzić, że to również charakteryzuje waszą drogę akademicką. Ci, którzy nauczają i prowadzą badania ze świadomością „nie wiem”, dają świadectwo rozumienia ludzkich pytań jako wyrazu ciekawości, pragnienia wiedzy i głębszego myślenia oraz pojmowania wiary nie wbrew światu, ale z nim. Postawa „nie wiem” – bo przecież sprawy mogłyby potoczyć się inaczej – chroni przed arogancją i roszczeniem sobie praw absolutnych, które wyklucza innych.

Z okazji urodzin życzę Ci o wiele więcej czasu na to owocne „nie-wiedzenie”, które w swojej samorelatywizacji daje przestrzeń innym i pozwala nam na nowo odkryć świat. Jako humanistyczny kontrapunkt, „nie wiem” pozwala na cierpliwe słuchanie, zadawanie odważnych pytań i rozwijanie radosnego entuzjazmu do nauki. W tym duchu życzę Ci wielu spotkań, które Cię zaskoczą i które pozwolą się zaskoczyć przez Ciebie; życzę Ci rozmów, które budują mosty – między pokoleniami, między tradycją a przyszłością, między poczuciem przynależności a globalną ciekawością. Niech Twoje poczucie zadziwienia nie słabnie, lecz wzrasta. Serdeczne Gratulacje!

Prof. Dr. Andrea Lehner-Hartmann

Prof. Dr. Andrea Lehner-Hartmann
Universität Wien
University of Vienna
16.05.2026

Lieber Cyprian, liebe Festgemeinschaft,

als zehnte Rednerin fällt es mir jetzt schwer, noch etwas zu Cyprian und seinen Verdiensten zu sagen, die nicht schon erwähnt worden wären. So möchte ich dir eher ein kleines Gedanken-Geschenk mitgeben. Die polnische

Literaturnobelpreisträgerin Wisława Szymborska sagte in ihrer – anscheinend kürzesten Nobelpreisrede den bemerkenswerten Ausspruch; „Ich halte mich an das kleine Wort: „Ich weiß nicht“ („Trzymam się tego małego słowa: nie wiem.) Dabei geht es ihr um die Verteidigung des Staunens und der Poesie. Sie versteht dies als Gegenstück zu Gewissheit und Fanatismus, wie sie Diktatoren vertreten, denen ihr Wissen reicht. Sie sind auf nichts mehr neugierig, denn das könnte ihre Argumente schwächen. Damit verschließen sie sich aber Alternativen in ihrem Denken. Diesem Wissen von Tyrannen und Fanatikern stellt sie mit ihrem „Ich weiß nicht“ die Möglichkeit des Staunens, die Lust am Zweifel und die Poesie entgegen. Sie versteht dieses Nichtwissen als ein aktives Infragestellen von Gewissheiten, das sich auf das Unerwartete hin öffnet und so zu einem Motor des Denkens wird. Marie Curie hat sie als ihr Vorbild bezeichnet, die durch dieses Nicht-wissen zu großen Entdeckungen angespornt wurde.

Für die Religionspädagogik ist dieses „Ich weiß nicht“ kein Mangel, sondern eine

Haltung, die die Neugier bewahrt, das Staunen schützt, und Raum lässt für Geheimnis. Es befähigt dazu, mit anderen auf dem Weg zu sein, anstatt ihnen vorzuschreiben, wie sie zu gehen hätten. Ich traue mich zu sagen, dass dies auch deinen wissenschaftlichen Weg charakterisiert. Wer im Bewusstsein des „Ich weiß nicht“ lehrt und forscht, gibt Zeugnis davon, die Fragen von Menschen als Ausdruck von Neugier, als Lust am Wissen und Weiterdenken aufzufassen und Glaube nicht gegen, sondern mit der Welt zu denken. Die Haltung des „Ich weiß nicht“ - weil es möglicherweise auch anders sein könnte - bewahrt vor Arroganz und dem Anspruch auf absolute Wahrheiten, der andere ausschließt.

Anlässlich deines Geburtstages wünsche ich dir noch viel Zeit für dieses fruchtbare

Nicht-Wissen, das in seiner Selbstrelativierung dem Gegenüber Raum gibt und die Welt neu entdecken lässt. Als humanistischer Gegenentwurf ermöglicht das „Ich weiß nicht“ geduldiges Zuhören, mutige Fragen zu stellen und heitere Lernfreude zu entwickeln. In diesem Sinne wünsche ich dir viele Begegnungen, die dich überraschen und die sich von dir überraschen lassen, ich wünsche dir Gespräche, die Brücken schlagen lassen – zwischen Generationen, zwischen Tradition und Zukunft, zwischen Heimatverbundenheit und globaler Neugier. Möge dir dadurch, dein eigenes Staunen nicht kleiner werden, sondern größer. Serdeczne gratulacje!

Prof. Dr. Andrea Lehner-Hartmann